DobryCoach.pl

Skąd bierze się w nas ten głos?

Wewnętrzny krytyk rodzi się na wczesnym etapie naszego życia w odpowiedzi na wpływy bezpośredniego otoczenia. Dorastając w relacji zależności od dorosłych, jako dzieci nieustannie stykamy się z systemem wartości wyznawanym przez rodziców, dziadków i nauczycieli. Z czasem zewnętrzne karanie i ocenianie ze strony opiekunów zostaje zastąpione przez karanie wewnętrzne. Ta oceniająca, pouczająca narracja zaczyna automatycznie pojawiać się w naszej głowie, stopniowo stając się naszym własnym sposobem komunikowania się ze sobą. W zależności od tego, jak wiele krytyki doświadczyliśmy w dzieciństwie, nasz wewnętrzny krytyk może być mniej lub bardziej rozwinięty- cichy i podszeptujący albo głośny, surowy i bezlitosny. Problem nie polega na tym, że ten głos się pojawia, lecz na tym, że zbyt często uznajemy go za prawdę.

W zależności od tego jakie doświadczenia były podwaliną pod budowę naszej psychiki, możemy rozpoznać trzy jego główne typy:

zrodzony z wymagań– stanowi odzwierciedlenie wymagań i oczekiwań jakich doświadczyliśmy w dzieciństwie. Odzywa się po to, by podnieść poprzeczkę oraz rozliczyć z braków i niedociągnięć. Oczekiwania mogą dotyczyć praktycznie wszystkiego: tego jak powinniśmy wykonywać swoją pracę, jakim być rodzicem, dzieckiem, partnerem czy partnerką w relacji, jak wyglądać i tak dalej.
zrodzony z cierpienia– stanowi odzwierciedlenie bezpośredniej wrogości jakiej doświadczaliśmy w przeszłości. Czasem to rany zadane przez rodzica, który bił i ubliżał, a czasem echo prześladowań, wyśmiewania czy szykanowania przez rówieśników. Odzywa się gdy ktoś ma nas ocenić, gdy sami siebie zaczynamy oceniać, gdy coś planujemy, a czasem bez wyraźnego powodu. Wiąże się z aktywacją schematu bezwzględnej surowości, z poczuciem zażenowania, pogardy czy wręcz nienawiści do siebie.
zrodzony z poczucia winy– echo sytuacji gdy jako dziecko musieliśmy przejąć odpowiedzialność za czyjeś emocje i samopoczucie. Często dotyczy osób, które doświadczyły parentyfikacji. Pochodzi z rodzin gdzie jeden z rodziców lub oboje nie wywiązywali się z własnej roli, lub gdzie był ktoś chory i wymagający opieki. Gdzie któryś z rodziców oczekiwał pełnej lojalności od dziecka, albo jawił się jako kompletnie niezaradna i niesamodzielna osoba. Mamy tu do czynienia ze schematem uwikłania, deprywacji emocjonalnej oraz samopoświęcenia.

Jaka jest rola wewnętrznego krytyka?

Jego wypowiedzi trudno pomylić z czymkolwiek innym. Mają formę kategorycznych stwierdzeń brzmiących jak niepodważalna prawda. Krytyk przemawia tonem autorytetu, przez co bardzo trudno jest się mu przeciwstawić. Pod wpływem jego nagany ponownie stajemy się dziećmi strofowanymi przez dorosłych. Najczęściej pojawia się wtedy wstyd, zażenowanie, a przede wszystkim poczucie winy. Wiele osób uważa, że jego zadaniem jest podcinanie nam skrzydeł i odbieranie radości z życia. Tymczasem krytyk jest częścią naszej psychiki i tak naprawdę w swoim zamyśle chce dla nas jak najlepiej. Troszczy się o nas i próbuje chronić przed krzywdą, rozczarowaniem czy odrzuceniem. Motywuje do bardziej efektywnych działań, nie po to, by nas zranić, lecz aby zatrzymać nas w bezpiecznej strefie, gdzie nie grozi nam porażka, wyśmianie ani zranienie. Jego rolą jest przede wszystkim zaspokajanie uniwersalnych potrzeb: akceptacji, rozwoju, uznania i sukcesu.

Jak sobie radzić z krytykiem?

W pracy nad wewnętrznym krytykiem wspólnie z klientem odkrywamy sposoby na to, jak żyć z nim w zgodzie. Nie skupiamy się na jego pokonywaniu, tłumieniu ani zwalczaniu. W procesie rozwoju nie do końca odnajduję się w języku walki czy zwyciężania, ponieważ słowa te często niosą ze sobą negatywny wydźwięk. Sugestia walki zakłada wysiłek, napięcie i coś nieprzyjemnego, co trzeba przetrwać. Tymczasem ja staram się wybierać taki język, który wzmacnia, daje poczucie bezpieczeństwa i otwiera przestrzeń na zmianę opartą na uważności oraz życzliwości wobec siebie.

nazwij krytyka– nadanie mu imienia lub określenia „to mój wewnętrzny krytyk” pomaga odróżnić jego głos od własnych myśli i zdystansować się;
porozmawiaj z nim– zamiast walczyć lub go ignorować, warto nawiązać z nim dialog. Chodzi o to, aby go wysłuchać i sprawdzić, co tak naprawdę próbuje osiągnąć. Możesz zapytać o intencje „co chcesz mi powiedzieć?” lub „czego próbujesz mnie nauczyć?”. Możesz też cenić jego radę i zastanowić się, czy sugestia jest realistyczna, pomocna lub adekwatna. Na koniec możesz udzielić odpowiedzi spokojnie w myślach: „dziękuję za uwagę, ale teraz wybieram inaczej” albo „rozumiem, że chcesz mnie chronić, ale zrobię to po swojemu”
oddziel emocje od faktów– obserwuj, jakie uczucia wywołuje jego komentarz, ale jednocześnie pytaj: „czy to, co mówi, jest prawdą?” lub „jakie są dowody za i przeciw?”
przekształć komunikat w pytanie– zamiast przyjmować surową ocenę, sformułuj ją neutralnie: „co mogę z tego wynieść?” lub „czy naprawdę muszę tak reagować?”
bądź wyczulony/-a na generalizację – krytyk często używa słów takich jak zawsze czy nigdy, tworząc czarno-białe, przesadne uogólnienia, np. „nigdy nie robisz nic dobrze”, „zawsze się mylisz”. Takie komunikaty nie odzwierciedlają rzeczywistości, a pomijają sukcesy, postępy i sytuacje, które przeczą tym stwierdzeniom;
zaakceptuj swoje niedoskonałości– nie oznacza to rezygnacji z rozwoju ani ignorowania błędów, a uznanie, że jesteśmy ludźmi, którzy mają prawo do pomyłek, ograniczeń i słabości. Można je praktykować poprzez świadome przyjmowanie uczuć: zauważ swoje niedoskonałości i związane z nimi emocje, zamiast je wypierać. Samowspółczucie: traktuj siebie tak, jakbyś traktował/-a bliską osobę w podobnej sytuacji- życzliwie, cierpliwie, bez oceniania. Istotna będzie także perspektywa rozwojowa: podchodź do niedoskonałości jak do naturalnej część procesu uczenia się i rozwoju, a nie jak do dowodu własnej porażki.

Najtrudniejsze jest to, że zazwyczaj nie uświadamiamy sobie, iż jesteśmy wobec samych siebie tak surowo i krytycznie nastawieni. Tak naprawdę treść krytycznych komunikatów bywa drugorzędna, kluczowa jest ich agresywna forma i emocjonalny atak. Dopiero gdy nauczymy się to rozpoznawać i kwestionować, możemy odzyskać przestrzeń na odwagę, rozwój i życzliwość wobec samych siebie.

Krytyka mają w sobie niemal wszyscy. Zaakceptowanie swoich niedoskonałości pozwala osłabić jego wpływ, zmniejszyć poczucie winy i wstydu, a jednocześnie żyć pełniej i bardziej autentycznie. Zapraszam Cię na spotkanie, gdzie wspólnie możemy zastanowić się jak popracować z Twoim wewnętrznym głosem. To krok do tego, by żyć w zgodzie ze sobą, zachowując świadomość swojego krytyka, ale nie dając mu władzy nad sobą.